คุ้มเจ้าหลวง

“คุ้มเจ้าหลวงเมืองแพร่” ตั้งอยู่ที่ถนนคุ้มเดิม ตรงข้ามกับโรงเรียนนารีรัตน์และวัดพระบาทมิ่งเมืองวรวิหาร ใจกลางเขตเมืองเก่า คุ้มแห่งนี้สร้างในปี พ.ศ. 2435 ในสมัยเจ้าหลวงพิริยเทพวงศ์ เจ้าหลวงเมืองแพร่องค์สุดท้าย

คุ้มเจ้าหลวง เมืองแพร่ ถนนคุ้มเดิม ปัจจุบันคือจวนผู้ว่าราชการจังหวัดแพร่ สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2435 โดยเจ้าหลวงพิริยะชัยเทพวงศ์ คุ้มแห่งนี้เป็นอาคารโอ่โถง มีประตู หน้าต่างทั้งหมด 72 บาน งดงามด้วยลวดลายฉลุไม้อยู่ด้านบนปั้นลม และชายคาน้ำ รอบตัวอาคารประดับด้วยลวดลายไม้แกะฉลุ ตัวอาคารสร้างด้วยอิฐถือปูนทั้ง 2 ชั้น ไม่มีการฝังเสาเข็มแต่ใช้ไม้ซุงท่อนเป็นไม้เนื้อแข็ง เช่น ไม้ประดู่รองรับฐานเสาทั้งหลัง ห้องกลางเป็นห้องทึบแสงสว่างส่องเข้าไปไม่ได้ ใช้เป็นที่คุมขังทาส บริวารที่ทำผิดร้ายแรง ส่วนห้องทางปีกซ้าย และขวามีช่องพอให้แสงส่องเข้าไปได้บ้าง ใช้เป็นที่คุมขังผู้มีความผิดขั้นลหุโทษ

ในส่วนล่างของคุ้มยังมีห้องใต้ดินสำหรับคุมขังนักโทษ ที่แบ่งเป็นคุกปีกซ้ายและปีกขวา เป็นห้องมีแสงส่องได้บ้าง เอาไว้คุมขังนักโทษที่ทำความผิดสถานเบา โดยที่คุกปีกขวามีช่องสี่เหลี่ยมขนาดเล็กที่เอาไว้หย่อนอาหารให้นักโทษด้วย ส่วนผู้ที่ทำความผิดสถานหนักจะถูกคุมขังในคุกมืดที่ห้องกลาง ซึ่งเป็นที่มาของเรื่องราวลึกลับต่างๆภายในคุ้มแห่งนี้

หลังจากเหตุการณ์จลาจลเงี้ยวปล้นเมืองแพร่ ในปี พ.ศ.2445 เจ้าหลวงพิริยเทพวงศ์ก็ได้ลี้ภัยไปอยู่ที่เมืองหลวงพระบางจนท่านพิราลัยที่นั่น เพื่อไม่ให้เหตุการณ์บานปลายและป้องกันอังกฤษเข้ามาแทรกแซง ส่วนแม่เจ้าบัวไหลและเจ้าน้อยอินทร์แปลงก็ได้ไปพำนักที่วังวรดิศของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ หลังจากนั้น คุ้มแห่งนี้ก็ได้กลายเป็นที่ตั้งของกองทหารม้าที่ทางกรุงเทพฯได้ส่งมารักษาความสงบเรียบร้อยในเมืองแพร่อยู่ระยะหนึ่ง ต่อมา ในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ได้มีประกาศพระราชบัญญัติการประถมศึกษาขึ้น โรงเรียนเทพวงศ์จึงย้ายจากวัดพระบาทมิ่งเมืองมาอยู่ที่บริเวณคอกม้าเก่าที่คุ้มแห่งนี้ ในฐานะของโรงเรียนประจำจังหวัดชาย เรียกกันสมัยนั้นว่า “โรงเรียนคอกม้า” ปัจจุบันคือ “โรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่” (ปัจจุบันตั้งอยู่ที่บริเวณถนนยันตรกิจโกศล)

คุ้มเจ้าหลวงเมืองแพร่แห่งนี้ เคยเป็นที่ประทับแรมของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯและสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถ เมื่อคราวเสด็จเยี่ยมราษฎรในจังหวัดแพร่ ระหว่างวันที่ 15-17 มีนาคม พ.ศ.2501 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี เมื่อวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ.2536 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ และพระเจ้าหลานเธอพระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา ก็เคยเสด็จมาประทับแรมที่นี่เช่นกัน

และในปี พ.ศ. 2536 คุ้มแห่งนี้ก็ได้รับรางวัลอาคารอนุรักษ์ดีเด่น จากสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์ และรางวัลสถาปัตยกรรมดีเด่นในปี พ.ศ. 2540

คุ้มแห่งนี้กลายเป็นจวนผู้ว่าราชการจังหวัดแพร่ในระยะหนึ่ง ในปัจจุบัน คุ้มเจ้าหลวงเมืองแพร่อยู่ในความดูแลขององค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2547 โดยจัดทำเป็นพิพิธภัณฑ์เมืองแพร่ แบ่งพื้นที่เป็นห้องต่างๆ อาทิ ห้องพิริยภูมิศิลป์ นำเสนอมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น ห้องพิริยทัศนา นำเสนอแหล่งท่องเที่ยวในจังหวัดแพร่ ห้องพิริยสวามิภักดิ์ เป็นห้องเทิดพระเกียรติ และห้องพิริยอาลัยนำเสนอประวัติเจ้าหลวง  พิพิธภัณฑ์เมืองแพร่หรือคุ้มเจ้าหลวงเมืองแพร่แห่งนี้เปิดให้เข้าชมทุกวัน ตั้งแต่เวลา 8.30 – 17.00 น. นอกจากนี้ สถานที่แห่งนี้ยังเป็นแหล่งเรียนรู้ทางด้านศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยเปิดการเรียนการสอนหลักสูตรต่างๆตลอดปี และจัดกิจกรรมใหญ่ๆเป็นประจำทุกปี


คุ้มเจ้าหลวงเคยใช้เป็นที่ประทับแรมของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ เมื่อคราวที่เสด็จมาเยี่ยมเยียนราษฎรจังหวัดแพร่ ในระหว่างวันที่ 15-17 มีนาคม 2501 และได้รับพระราชทานรางวัลจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาสยามบรมราชกุมารีให้เป็นสถาปัตยกรรมดีเด่นประเภทอาคารสถาบันและสาธารณะสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมที่ สำนักงานจังหวัดแพร่ โทร 0 5451 1411

 

 

About these ads

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

ติดตาม

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: